Համերի ասպետը
Արարատ

Համերի ասպետը

Ինչպես Եղեռն տեսած, բայց կենսուրախ մասնագետը ճանաչելի դարձրեց Երևանի կոնյակի գործարանն ամբողջ աշխարհին:

Տեքստը՝ Արեգ Դավթյանի


Լուսանկարները՝ Երևանի կոնյակի գործարանի արխիվ


ԵՐԵՎԱՆ #50 | 2018

#Գործընկեր
 
 
Երևանի կոնյակի գործարանի արտադրության տնօրեն Համլետ Անտոնյանը՝ «Երևան» կոնյակի վերածննդի մասին:
Վերջերս մի հոդվածում հանդիպեցի. «անգամ ԱՐԱՐԱՏ-ը չի տալիս բոլոր հարցերի պատասխանները, բայց պարգևում է մի հուշում՝ սերը»: Կարծում եմ, ոչ միայն գեղեցիկ է ասված, այլև ճշմարիտ: ԱՐԱՐԱՏ-ի հիմքում իսկապես սերն է: Մարգար Սեդրակյանի անվերապահ սերը իր աշխատանքի, հայրենիքի, կյանքի և, իհարկե, կնոջ հանդեպ սերն ու ոգեշնչանքը առ այսօր պարգևում է եզակի հնարավորություն ստեղծագործել հարյուրավոր երանգների ներքո, վերսաստեղծելով թե´ Վարպետի հանրայատ կուպաժները, թե´ բոլորովին նոր կոնյակներ:
Նորի մասին, կարծում եմ, դեռ առիթներ կլինեն խոսելու, իսկ Երևանի տարադարձի նախաշեմին, ասեմ, որ լեգենդար և համաշխարհային կոնյակագործության պատմության մեջ ամենաթունդ կոնյակը՝ դեռևս 1947 թվականին Մարգար Սեդրակյանի կողմից ստեղծված Երևան կոնյակը վերաթողարկելը որքանով գայթակղիչ էր, այդքանով էլ պատասխանատու:
Վելի քան կես տարի տևած մանրակրկիտ աշխատանքներից հետո վեռջապես հաջողվեց ստանալ երբեմնի լեգենդար խմիչքը իրեն բնորոշ սերուցքային կարամելի, լորենու մեղրի, ծխեցված սալորաչրի ու շաքարած մրգերի ինտենսիվ և համեմունքային բույրով՝ և իհարկե նարնջի կեղևի երանգավորմամբ: Այս կոնյակը իսկապես Երևան քաղաքի նման մարմնեղ, աշխույժ, ինտենսիվ, հին և երիտասարդ,դրական էներգիայով լի է:
Երևանը ջերմություն է, մեր հիշողություններն են, մեր հույզերն, բայց նախևառաջ Երևանը դա սեր է:

Բիզնես խորհուրդ եղբորից

 

Հայկական կոնյակի պատմությունը սկսվել է եղբայրական խորհրդից: 19-րդ դարի վերջին քառորդն էր, երբ Ռուսական կայսրության հայտնի գինեգործներից մեկը՝ Վասիլի Թահիրովը խորհուրդ տվեց եղբորը՝ առաջին գիլդիայի անդամ Ներսես Թահիրյանցին, Էրիվանում հիմնել գինու արտադրություն: Վասիլին Ռուսաստանի առաջին մասնագիտական խաղողագործության ու գինեգործության գործարանի հիմնադիրն էր և նա շատ լավ գիտակցում էր, թե որքան արդյունավետ կարելի է օգտագործել հայկական հողն ու արևը: 1877-ին Թահիրյանցը արեց այն, ինչ խորհուրդ էր տվել փորձառու բարեկամը:

 

Առաջին հայկական այսպես կոչված դասական կոնյակը, որ ստանում են շարանտական՝ կրկնակի թորման ձևով, հայտնվեց 1887-ին: Ֆրանսիա այցելած Ներսես Թահիրյանցն իր գործարանում սկսեց կիրառել սպիրտի թորման դասական ֆրանսիական տեխնոլոգիան՝ տեղադրելով շարանտական տիպի թորման երկու սարք, որոնք ավանդաբար օգտագործվում էին ֆրանսիական կոնյակի արտադրությունում: Հետո կոնյակի սպիրտի հնեցման համար հատուկ սենյակ սարքավորեց: Հենց այս պահն է համարվում Հայաստանում կոնյակի արտադրության սկիզբը: 1899-ին, սակայն, Թահիրյանցը վաճառեց ձեռնարկությունը ռուս արդյունաբերող Նիկոլայ Շուստովին, որը վերակառուցեց գործարանը՝ ներմուծելով տեխնիկական վերջին նվաճումները:

 

Կույր հաղթանակ

 

Շուստովի օրոք գործարանում իր գլուխգործոց ըմպելիքներն էր ստեղծում իր սերնդի ամենաբարձրակարգ կոնյակագործներից մեկը՝ Մկրտիչ Մուսինյանը, որն իր հմտությունները բարձունքի էր հասցրել ֆրանսիական Մոնպելյեում՝ գինեգործների համաշխարհային կենտրենում: 1902-ին նա լույս ընծայեց «Ֆին շամպայն ընտիրը», որը մի քանի մրցանակի արժանացավ կոնյակի հայրենիք Ֆրանսիայում՝ կույր համտեսի արդյունքում:

 

Հայատանի ժամանակը դեռ կգա

 

Գործարանի հաջորդ մեծ աստղը, մարդը, ում օրոք կոնյակագործությունն ապրեց անհավանական բարձունք, Մարգար Սեդրակյանն էր: Ցեղասպանության ժամանակ ընտանիքը կորցրած Սեդրակյանն իր ամբողջ կյանքը նվիրեց կոնյակագործությանը և իր անունն անմահացրեց երևանյան գործարանի լավագույն նմուշների օգնությամբ: «Դվինը», «Վասպուրականը», «Երևանը» Երևանի կոնյակի գործարանի համբավը տարածեցին ամբողջ աշխարհով մեկ:

 

Մարգար Սեդրակյանը

 

Սեդրակյանն իր, նաև Խորհրդային Միության առաջին կոնյակը ստեղծել է 1937 թվականին: Դա 10 տարվա «Հոբելյանականն» էր: Վարպետ Սեդրակյանը երկար տարիներ մտերիմ էր հայ գրականության վարպետ Ավետիք Իսահակյանի հետ: Երբ առաջին կոնյակն արդեն պատրաստ էր, բայց դեռ փաթեթավորված չէր, ընկերոջ հետ մի զրույցի ժամանակ Սեդրակյանն ասել է, որ երևի ճիշտ կլիներ այն կոչել «Հայաստան»: Իսահակյանը կարևոր խորհուրդ է տալիս Սեդրակյանին, նշելով, որ այդ ժամանակ ամեն անվանում հաստատելու համար բազմաթիվ օղակներ էր անհրաժեշտ անցնել: Մինչդեռ 1937-ին երկրում տոնում էին հեղափոխության 20-ամյակը: Այդպես ծնվեց լեգենդար կոնյակի անվանումը: Բայց այն զրույցի ժամանակ Իսահակյանն ասել էր նաև. «Գիտես, Մարգար, ես ավելի քան վստահ եմ, որ Հայաստանի ժամանակը դեռ կգա»: Շատ շուտով այդ ժամանակն իսկապես եկավ. մի քանի տարի անց ստեղծվեց կրկին 10 տարվա «Հայաստանը», իսկ 1945-ին՝ Յալթայի կոնֆերանսի ժամանակ, թնդաց «Դվինի» անունը:

 

Մարգար Սեդրակյանն ու գործարանի հյուրերը

 

Դիվանագիտական «Դվինը»

 

Այստեղ հետաքրքիր է, թե ինչպես գործարանը հասցրեց բարձրաստիճան (ավելի բարձրաստիճան պարզապես չի լինում) հյուրերին հասցրեց կոնյակը, երբ կուպաժը կար, բայց դեռ պատրաստված չէին շշերը: Ըստ ավանդության, Հակոբ Կոջոյանը մի գիշերվա մեջ ձևավորեց պիտակները և հյուրերին հասավ լեգենդար կոնյակ լեգենդար ձևավորմամբ՝ պարզ, հրաշալի փոխանցող կոնյակի բացառիկությունն ու հայկականությունը: Այդ շշերից մի քանիսը, ի դեպ, այժմ էլ կարելի է տեսնել ԱՐԱՐԱՏ թանգարանում: Շուտով «Դվինը» ստացավ «դիվանագիտական» ոչ պաշտոնական կոչումը, իսկ Մարգար Սեդրակյանը գրանցեց ևս մեկ անհավանական ցուցանիշ. մինչ այդ կոնյակների թնդությունը չէր գերազանցում 45 աստիճանը, բայց Ռուզվելտի և Չերչիլի սրտերը գերած «Դվինն» արդեն 50 աստիճան էր:

 

Արարատ կոնյակների տեսականին

 

Ցրտի դեմ պայքար

 

Թվում էր, թե այդ ցուցանիշը երբեք չի գերազանցվի, բայց Սեդրակյանը չէր լինի Սեդրակյան, եթե ինքն իրեն մարտահրավեր չնետեր: «Դվինից» շատ չանցած նա ստեղծում է «Երևանը»՝ 57 աստիճան թնդությամբ գլուխգործոցը: Ասում են, որ այս կոնյակի ստեղծման պատճառը Հյուսիսային Բևեռում աշխատող խորհրդային գիտնականներն էին: Ավանդության համաձայն, նրանք իրենց հետ տարել էին ԵԿԳ-ի ավելի վաղ խմիչքներից մի քանիսը, ապա հեռագրել Սեդրակյանին մոտավորապես այսպիսի բովանդակությամբ հաղորդագրություն. «Վարպետ Սեդրակյան, ձեր կոնյակները համեղ են, բայց մեզ չեն տաքացնում»: «Երևանն» արդեն գոհացրեց բոլորին, իսկ Հյուսիսային Բևեռում նույնիսկ երբեմն օգտագործվել է որոշ օրգանիզմներին կոնսերվացման նպատակով:

 

 

Անգերազանցելի վարպետը

Ի դեպ, Սեդրակյանը բազմիցս հնարավորություն է ունեցել ստանձնելու գործարանի տնօրենի պաշտոնը, բայց սկզբունքորեն հրաժարվել է այդ գաղափարից, քանի որ վստահ է եղել, որ իր անելիքը կուպաժների ստեղծումն է, այլ ոչ թե ադմինիստրատիվ ղեկավարումը: Սեդրակյանին, իհարկե, գնահատում էին երկրի ղեկավարությունում: Բավական է նշել, որ նա ալկոհոլային ոլորտի միակ ներկայացուցիչն էր երբևէ, որ արժանացել է Սոցաշխատանքի հերոսի կոչման: Իսկ Ֆրանսիայի նրա կոլլեգաներն արժանացրել էին Սեդրակյանին «Համտեսի ասպետ» մեդալի՝ ոլորտի բարձրագույն պարգևի: Դա կարող է զարմանալի թվալ, բայց չէ՞ որ հենց Սեդրակյանն էր, որ, ինչպես մի անգամ նշել էր իր ժամանակիցներից մեկը, ստիպել էր աշխարհին հավատալ, որ կոնյակը խոսում է հայերեն: Ի դեպ, ԵԿԳ-ի ամենաբարձրաստիճան հյուրերի համար էքսկուրսիաներն անձամբ անցկացնում էր հենց վարպետ Սեդրակյանը: