Vima Art Fair. հայկական «Այգիները» Կիպրոսում

Ինչ է Vima Art Fair-ը

Vima Art Fair-ը ժամանակակից արվեստի միջազգային տոնավաճառ է, որն անցկացվում է Կիպրոսում։ Չնայած այն հիմնադրվել է բոլորովին վերջերս և սա ընդամենը իր գոյության երկրորդ տարին էր, «Վիման» արդեն իսկ հասցրել է լուրջ հեղափոխություն անել արվեստի աշխարհում։ Առաջին իսկ տարուց այն հավաքեց միջազգային առաջատար լրատվամիջոցների այնպիսի գովեստներ ու բարձր գնահատականներ, որոնք նորաստեղծ նախագծի համար պարզապես անիրական էին թվում։ Նրանց մասին գրեցին անգամ «Forbes»-ի ամենախիստ ու չար քննադատները, ինչպես նաև հեղինակավոր «Art Miss Week»-ը, «Art Paper»-ը և այլ պարբերականներ։ Առաջին իսկ քայլերից այս տոնավաճառը նվաճեց արվեստի ամենապահանջկոտ մասնագետների սրտերը։

«Վիման» իր ձևաչափով փոքր է, բայց ոչ թե բառի ֆիզիկական իմաստով, այլ իր մտերմիկ, կամերային ու հարմարավետ միջավայրով։ Սա բաց հարթակ չէ, որտեղ ցանկացած պատկերասրահ կարող է պարզապես հայտ ներկայացնել ու մասնակցել։ Նրանք ընտրել էին հայտնի պատկերասրահներ Հունաստանից, Լիբանանից, Թուրքիայից, Վրաստանից, ինչպես նաև եվրոպական ու ամերիկյան պատկերասրահներ, որոնք ներկայացնում էին հենց այս տարածաշրջանի արվեստագետներին։ Այս ամենի հետևում կանգնած են իմ ընկերները՝ Նադյան, Էդգարը և Լարան, որոնց հետ մենք ժամանակին արվեստի հիմնադրամ էինք գործարկում Մեքսիկայում։ Ես գիտեմ, թե նրանք ինչպես են աշխատում. նրանք առավելագույնս հավաքված են, կազմակերպված և արվեստը սիրում են իրական, անկեղծ սիրով։

Ինչպես հայտնվեցինք «Վիմայում» 

Մեր հայտնվելը «Վիմայում» մեծ հաջողության, վստահության և մի փոքր էլ արտակարգ իրավիճակների արդյունք էր։ Անցյալ տարվա ընթացքում ես նրանց շատ էի պատմել մեր հիմնադրամի՝ hosq-ի մասին, և նրանք առաջարկեցին մասնակցել: Սկզբնական շրջանում ամեն ինչ այլ կերպ էր պլանավորված։ Մենք պետք է հանդես գայինք մեկ այլ պատկերասրահի ամբողջական համադրողական նախագծով, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով այդ ծրագիրը չեղարկվեց։ Ես հայտնվեցի իսկական տագնապի մեջ։ Այդ պահին ես Կոլումբիայում էի և ստիպված էի շտապ թռչել Հայաստան՝ նոր նկարիչներ գտնելու և նրանց հետ հանդիպելու, քանի որ նրանց աշխատանքները մինչ այդ տեսել էի միայն օնլայն հարթակում։Ցուցակի վերջնական նկարիչներին և կոնկրետ աշխատանքները մենք հաստատում էինք իմ Կիպրոս մեկնելուց ընդամենը երեք-չորս օր առաջ։ 

Բիզնեսի ու  քաղաքականության լեզվով միշտ չէ, որ հաջողվում է հաղորդակցության եզրեր գտնել ոչ միայն այլ երկրների, այլև հենց սփյուռքի հետ, և հաճախ հենց արվեստն ու նման փառատոններն են հնարավորություն տալիս ավելի հեշտ բանակցությունների և կապերի: Մեր առաքելությունն է տեղական արվեստը վերցնել այստեղից և տարածել աշխարհով մեկ։

Ինչ էր ներկայացված հայկական տաղավարում

5 տարբեր ոճի ու բովանդակության արվեստագետների մի վայրում և նույն թեմայում լինելը անհնարին է թվում. Արմեն Հակոբջանյանը, Գայանե Ավետիսյանը, Աստղիկ Պետրոսյանը, Գոհար Սարգսյանը և ես, չնայած այդքան տարբեր լինելուն, ամբողջացել էինք մի տաղավարում, դարձել բնության մի մաս և նածագիծն անվանել՝ «Այգիներ»։

Ամենից անկեղծն այն է, որ ես նկարիչներին ընտրելիս չեմ առաջնորդվել նախապես մշակված կոնցեպտով։ Ես պարզապես ընտրում էի այն, ինչն իմ զգացողությամբ կենդանի էր, մի փոքր տարօրինակ և կարող էր հետաքրքրել այդ տարածաշրջանի հանդիսատեսին։ Ես ուզում էի տեսնել մի բան, որն իր ձևի մեջ օրգանական է։ Քանի որ ես ինքս էլ որպես նկարիչ աշխատում եմ բնության, բակտերիաների հետ, այդ թեման ինձ շատ հարազատ է։ Երբ առաջին անգամ բոլոր աշխատանքները ֆիզիկապես հավաքեցի և կախեցի տաղավարում, հասկացա, որ մեր ողջ տաղավարը մի մեծ այգի է։

Այգին այն միակ վայրն է, որտեղ այգեպանը մշտապես փոխազդում է իրեն անվերահսկելի տարերքների հետ։ Այգին ջերմոց չէ, որտեղ կարող ես կառավարել ջերմաստիճանն ու խոնավությունը։ Այգեպանը պետք է լինի բացարձակ «ձեն» (zen) վիճակում։ Երբ ինչ-որ անկանխատեսելի բան է լինում, դու պարզապես ասում ես՝ «Օքեյ, այսպիսի բան պատահեց, ուրեմն ես այսպես կանեմ»։ Մայրս այգեպան է, և ես լավ գիտեմ այդ զգացողությունը։ Այս ներդաշնակության ու հանգստության վիճակն է, որ ես փնտրում եմ իմ արվեստում։ 

Ինչպես ծանոթացնել աշխարհին մեր արվեստը

Ցուցադրության 4 օրերի ընթացքում ես անձամբ պատմել եմ մեր նախագծի մասին ավելի քան 300 մարդու: Ես հանդիսատեսին ներս էի տանում մեր տաղավարի խորքը և ցուցադրությունը միշտ սկսում Արմենի գործերից։ Արմենի աշխատանքները մեդիտատիվ են, բացարձակ աբստրակտ, առանց կերպարների ու սիմվոլիզմի։ Մարդկանց դա սարսափելի հարազատ էր թվում, նրանք երկար կանգնում ու սիրահարվում էին այդ գործերին։ Արմենից հետո ես նրանց տանում էի դեպի լրիվ հակապատկերը՝ Գոհար Սարգսյանի կտավները։ Եթե Արմենի մոտ պետք չէր իմաստներ փնտրել, ապա Գոհարի գործերը իսկական թավուտներ էին։ Այնուհետև գալիս էին  Գայանե Ավետիսյանի գործերը, ապա՝ Աստղիկ Պետրոսյանի յուրօրինակ կառուցվածքը։ Իսկ էքսկուրսիան ես ավարտում էի իմ սեփական ջրաներկ աշխատանքներով։ Ես մի քիչ խաղում էի հանդիսատեսի հետ, կատակում էի՝ ասելով. «Դե, սրանք իմ գործերն են, բայց դրանք ավելի համեստ են, դրա համար թողել եմ վերջում»:

Տոնավաճառի ընթացքում մենք, փաստորեն, ունեցանք իսկական հաջողություն. վաճառվեցին բոլոր նկարիչների գործերը, բացի մեկից։ Եվ այդ վաճառքների հետևում կանգնած են պատմություններ, որոնք արժե հիշել։

Աստղիկ Պետրոսյանի աշխատանքը մեր տաղավարի ամենափոքր գործերից էր, բայց այն դարձավ մեր կենտրոնական մեխը։ Դա մի տարօրինակ, անկանոն ձև ունեցող կտոր էր, որը կտրուկ տարբերվում էր մնացած սովորական, ուղղանկյուն կտավներից։ Այս աշխատանքը գնեց մի հրաշալի վրացի կին՝ Թամարան։ Բայց ամենահետաքրքիրն սկսվեց տոնավաճառի փակվելուց հետո։ Թամարայի ընկերուհին, տեսնելով նրա գնած Աստղիկի գործը, այնքան էր տպավորվել, որ պատմել էր իր մեկ այլ ընկերուհուն՝ Լոնդոնում սեփական պատկերասրահ ունեցող մի գալերիստուհու՝ Դանային։ Դանան, որ ապրում է Կիպրոսում, իր ինստագրամում գրառում էր արել, թե ցանկանում է իր պատկերասրահի համար ինչ-որ հայ նկարչի գտնել։ «Վիմայի» կազմակերպիչները տեսել էին դա, կապվել ինձ հետ, և հիմա՝ տոնավաճառից ընդամենը մեկ շաբաթ անց, այդ լոնդոնյան գալերիստուհին գալիս է մեզ մոտ։ 

Գոհարի հսկայական կտավների անակնկալ վաճառքը

Ժամը արդեն 7:20-7:30 էր, բոլորը փաթեթավորում էին իրերը, աղբն արդեն թափել էի, մեքենան մաքրել էի, որ կազմակերպիչներին շատ գործ չմնա։ Մտածում էի՝ վերջ, այս գործերը չվաճառվեցին։ Մեկ էլ հանկարծ հայտնվում են երկու բրիտանուհի։ Նայում են ու հարցնում. «Այս կտավները դեռ հասանելի՞ են»։ Ասում եմ՝ այո, Գոհար Սարգսյանն է։ Այդ պահին նույն Թամարան (վրացի կինը) եկել էր ինձնից վերցնելու իր գնած Աստղիկի աշխատանքը։ Լսելով բրիտանուհիների հարցը՝ Թամարան հանկարծակիի է գալիս. «Սպասեք, սպասեք, ի՞նչ իմաստով»։ Նա շրջվում է ու ասում. «Վա՜յ, սպասիր, ես հիմա ընկերուհուս կանչեմ»։ Կանչում է մի ընկերուհու, նա ասում է՝ «Դե չէ, սա ի՞նչ է որ...», բայց տեսնելով Թամարայի հիացմունքը՝ միանում է։ Հետո կանչում են երրորդին։ Արդյունքում, չորս հոգով կանգնած, իրար մեջ որոշում էին կայացնում, իսկ ես սպասում էի: Արդյունքում գնեցին աշխատանքները:

Ինձ ցնցեց նաև կազմակերպիչների անձնվեր աշխատանքը։ Նադյան՝ կազմակերպիչներից մեկը, ով այդ օրերին ոտքի լուրջ վնասվածք ուներ, երկրորդ հիմնադրի հետ միասին բառացիորեն ոտքով քայլել էր Լիմասոլի բոլոր փողոցներով։ Նրանք անում էին դա, որպեսզի հասկանային, թե տաքսիստները որ ճանապարհներով պետք է տանեն հյուրանոցից տոնավաճառ ժամանող հյուրերին, որպեսզի կոլեկցիոներները չտեսնեն քաղաքի տգեղ, շինարարական մասերը, այլ տեսնեն միայն գեղեցկությունը։ Կոլեկցիոները չունի մեկ շաբաթ քաղաքին սիրահարվելու համար, նա ունի ընդամենը մեկ ժամ, և պետք է նրան օգնել։ Քաղաքապետն անձամբ ներկա էր բացմանը։ Դա ստեղծում էր զգացողություն, որ ամբողջ քաղաքն ապրում է այդ իրադարձությամբ։ Երբ ես տեսնում եմ, թե մարդիկ ինչպիսի նվիրումով ու մանրուքներով են աշխատում, ես հասկանում եմ, որ «Վիմայում» մենք դեռ երկար ճանապարհ ունենք անցնելու։ Սա միայն սկիզբն է։